حسادت یک احساس طبیعی در همه کودکان، از جمله کودکان دارای اوتیسم است. این احساس میتواند به دلیل توجه والدین به خواهر یا برادر، تمجید از یک دوست یا داشتن امکاناتی باشد که کودک احساس میکند از آن محروم است. اما در کودکان اوتیسم، حسادت میتواند به شکلهای متفاوتی بروز کند و چالشهای خاص خود را داشته باشد.
در این مقاله از کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آریان، به بررسی حسادت در کودکان اوتیسم، دلایل بروز آن و راههای مدیریت این احساس پرداختهایم. همچنین، راهکارهای مؤثر برای کمک به این کودکان در تنظیم هیجاناتشان ارائه شده است.
بخش اول: حسادت در کودکان اوتیسم چگونه بروز میکند؟
حسادت در کودکان اوتیسم ممکن است با نشانههایی متفاوت از کودکان دیگر همراه باشد. برخی از این نشانهها عبارتند از:
افزایش رفتارهای تکراری: ممکن است کودک به دلیل حسادت، رفتارهای کلیشهای مانند تکان دادن دستها یا تکرار کلمات خاص را افزایش دهد.
افسردگی یا کنارهگیری: برخی از کودکان اوتیسم در مواجهه با احساسات پیچیده، منزوی میشوند و از تعامل با دیگران اجتناب میکنند.
واکنشهای هیجانی شدید: کودکان اوتیسم ممکن است در صورت حسادت، دچار طغیانهای احساسی شدید شوند و گریه، فریاد یا رفتارهای پرخاشگرانه نشان دهند.
چسبندگی به والدین: برخی کودکان اوتیسم زمانی که احساس حسادت میکنند، به شدت به والدین خود وابسته میشوند و نمیخواهند آنها را ترک کنند.
اختلال در خواب و تغذیه: تغییرات هیجانی ممکن است باعث بیخوابی، کاهش اشتها یا حتی افزایش رفتارهای غذایی ناسالم در کودک شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره کاردرمانی اوتیسم کلیک کنید.
بخش دوم: چرا کودکان اوتیسم حسادت را متفاوت تجربه میکنند؟
کودکان اوتیسم به دلیل ویژگیهای خاص شناختی و هیجانی خود، ممکن است حسادت را به شیوهای متفاوت از دیگر کودکان تجربه کنند. برخی از دلایل این تفاوتها عبارتند از:
۱. نقص در نظریه ذهن (Theory of Mind)
نظریه ذهن به توانایی درک احساسات و افکار دیگران اشاره دارد. بسیاری از کودکان اوتیسم در درک دیدگاه دیگران مشکل دارند و همین مسئله باعث میشود که حسادت را بهگونهای متفاوت تجربه کنند. مثلاً، ممکن است نتوانند درک کنند که والدینشان به خواهر یا برادرشان توجه دارند، اما همچنان آنها را دوست دارند.
۲. حساسیت به تغییرات محیطی
کودکان اوتیسم معمولاً به تغییرات محیطی حساس هستند. ورود یک خواهر یا برادر جدید، توجه والدین به کودک دیگر، یا تغییر در روالهای روزمره میتواند احساس ناامنی و در نتیجه حسادت را در آنها تقویت کند.
۳. مشکلات در تنظیم هیجانی
کودکان اوتیسم ممکن است در تنظیم احساسات خود دچار مشکل باشند. آنها معمولاً راههای مناسبی برای مدیریت هیجانات خود ندارند، بنابراین حسادت میتواند منجر به رفتارهای ناسازگارانه مانند گریههای شدید، پرخاشگری یا سکوت طولانی شود.
۴. تمایل به ارتباط محدود
بسیاری از کودکان اوتیسم تمایل به برقراری ارتباط محدود دارند. این امر باعث میشود که نتوانند حسادت خود را با کلمات بیان کنند و آن را از طریق رفتارهای غیرکلامی، مانند کنارهگیری یا عصبانیت، نشان دهند.
جهت کسب اطلاعات بیشتر مقاله ای با موضوع تمرینات ذهنی اوتیسم را مطالعه نمایید.
بخش سوم: عوامل تحریککننده حسادت در کودکان اوتیسم
برخی از عوامل محیطی و خانوادگی میتوانند حسادت در کودکان اوتیسم را تشدید کنند، از جمله:
ورود خواهر یا برادر جدید و تغییر در میزان توجه والدین
توجه والدین به کودک دیگر، مانند تشویق یکی از فرزندان برای موفقیتهایش
مقایسه کودک با همسالان توسط والدین یا معلمان
احساس نابرابری در دریافت امکانات مانند اسباببازی، لباس یا فعالیتهای تفریحی
تغییرات ناگهانی در برنامه روزانه که باعث احساس ناامنی در کودک میشود
بخش چهارم: راههای مدیریت حسادت در کودکان اوتیسم
با توجه به اینکه کودکان اوتیسم به شیوهای متفاوت حسادت را تجربه میکنند، راهکارهای خاصی برای کمک به آنها در تنظیم این احساس لازم است. برخی از این راهکارها عبارتند از:
۱. استفاده از روشهای بصری
کودکان اوتیسم معمولاً اطلاعات را بهتر از طریق تصاویر و نمودارها درک میکنند. والدین میتوانند از داستانهای تصویری یا کارتهای هیجانی برای آموزش مفهوم حسادت و راههای مدیریت آن استفاده کنند.
۲. حفظ روالهای روزانه
حفظ یک برنامه روزانه ثابت میتواند به کاهش احساس ناامنی و در نتیجه کاهش حسادت کمک کند. اگر تغییری در برنامه ایجاد میشود، بهتر است کودک از قبل در جریان قرار بگیرد.
۳. آموزش مهارتهای تنظیم هیجانی
میتوان از روشهایی مانند تنفس عمیق، گوش دادن به موسیقی آرام یا بازیهای حسی برای کمک به کودک در کنترل احساساتش استفاده کرد.
۴. ایجاد فرصتهای برابر برای توجه و محبت
والدین باید اطمینان حاصل کنند که همه فرزندانشان به میزان مساوی توجه و محبت دریافت میکنند. زمانهای اختصاصی برای هر کودک میتواند به کاهش حسادت کمک کند.
۵. تقویت رفتارهای مثبت
اگر کودک رفتار مناسبی در مواجهه با حسادت نشان داد، والدین باید او را تشویق کنند. مثلاً اگر کودک به جای گریه، احساسات خود را با کلمات بیان کرد، میتوان او را تحسین کرد یا به او پاداشی کوچک داد.
۶. ارائه توضیحات ساده و روشن
کودکان اوتیسم معمولاً مفاهیم انتزاعی را به سختی درک میکنند. والدین باید به زبان ساده برای کودک توضیح دهند که دوست داشتن یک خواهر یا برادر به معنای کم شدن محبت به او نیست.
۷. کمک گرفتن از متخصصان
در صورتی که حسادت باعث مشکلات جدی مانند اضطراب یا پرخاشگری در کودک شود، مشاوره با متخصصان کودک، از جمله گفتاردرمانگران و کاردرمانگران، میتواند کمککننده باشد.
نتیجهگیری
حسادت در کودکان اوتیسم یک احساس طبیعی است که میتواند به دلیل ویژگیهای خاص شناختی و هیجانی این کودکان، به شیوهای متفاوت بروز کند. والدین و مراقبان باید با شناخت نشانههای حسادت، دلایل آن را درک کرده و با استفاده از روشهای مناسب، به کودک کمک کنند تا این احساس را به شیوهای سالم مدیریت کند. ایجاد محیطی امن، توجه به نیازهای عاطفی کودک و ارائه راهکارهای بصری و آموزشی میتواند نقش مهمی در کاهش حسادت و افزایش آرامش کودک داشته باشد.
