اختلال طیف اوتیسم (ASD) یک اختلال عصبی-رشدی پیچیده است که بر ارتباطات اجتماعی، رفتارها و الگوهای ارتباطی تأثیر میگذارد. در کنار درمانهای رفتاری و پزشکی، توجه به تغذیه و رژیم غذایی این کودکان نیز اهمیت زیادی دارد. شواهد نشان میدهند که تغذیه مناسب میتواند برخی علائم اوتیسم مانند مشکلات گوارشی، تحریکپذیری و رفتارهای تکراری را کاهش دهد. این مقاله از کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آریان به بررسی رژیمهای غذایی مختلف، توصیههای تغذیهای و نکات مرتبط با تغذیه کودکان مبتلا به اوتیسم میپردازد.
نقش تغذیه در کودکان اوتیسم
رژیم غذایی تأثیر مستقیمی بر سلامت جسمی کودکان دارد و در کودکان مبتلا به اوتیسم این موضوع حتی مهمتر است. بسیاری از کودکان اوتیسم مشکلات گوارشی، حساسیتهای غذایی یا کمبودهای تغذیهای دارند که میتواند بر علائم این اختلال تأثیر بگذارد.
الف) مشکلات رایج تغذیهای در کودکان اوتیسم
حساسیت به مواد غذایی: حساسیت یا آلرژی به برخی مواد غذایی میتواند باعث تحریکپذیری یا مشکلات رفتاری شود.
کمبودهای تغذیهای: بسیاری از این کودکان به دلیل محدودیتهای غذایی یا عادات غذایی خاص، دچار کمبود ویتامینها و مواد معدنی مانند آهن، روی، ویتامین D و اسیدهای چرب امگا-3 هستند.
مشکلات گوارشی: یبوست، نفخ و اسهال از جمله مشکلات شایع در کودکان اوتیسم هستند که ممکن است با رژیم غذایی بهبود یابند.
برای کسب اطلاعات بیشتر روی اختلال طیف اوتیسم چیست؟ کلیک کنید.
رژیمهای غذایی رایج برای کودکان اوتیسم
- رژیم بدون گلوتن و کازئین (GFCF): رژیم بدون گلوتن و کازئین یکی از رایجترین رژیمهای غذایی برای کودکان اوتیسم است. این رژیم شامل حذف گلوتن (پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار) و کازئین (پروتئین موجود در محصولات لبنی) از برنامه غذایی کودک است.
مزایای رژیم GFCF
کاهش مشکلات گوارشی مانند نفخ و یبوست
بهبود رفتارها و کاهش تحریکپذیری
بهبود کیفیت خواب در برخی کودکان
محدودیتهای رژیم GFCF
رعایت این رژیم میتواند چالشبرانگیز باشد و نیاز به برنامهریزی دقیق دارد.
اثربخشی آن در همه کودکان یکسان نیست و نیاز به بررسی فردی دارد.
- رژیم کمکربوهیدرات و کمشکر: مصرف زیاد قند و کربوهیدرات ممکن است منجر به افزایش انرژی و رفتارهای بیشفعالانه در کودکان اوتیسم شود. رژیم کمکربوهیدرات شامل کاهش مصرف شکر و مواد غذایی حاوی کربوهیدراتهای ساده است.
مزایای رژیم کمکربوهیدرات
کاهش رفتارهای تکراری
بهبود تمرکز و توجه
کنترل بهتر وزن
- رژیم ضدالتهابی: برخی پژوهشها نشان میدهند که التهاب مزمن ممکن است در علائم اوتیسم نقش داشته باشد. رژیم ضد التهابی شامل مصرف مواد غذایی حاوی آنتیاکسیدانها، اسیدهای چرب امگا-3 و فیبر بالا است.
غذاهای پیشنهادی در رژیم ضدالتهابی
ماهیهای چرب (مانند سالمون و تن)
میوهها و سبزیجات تازه (مانند توتها، اسفناج و کلم بروکلی)
مغزها و دانهها (مانند گردو و تخمه آفتابگردان)
- رژیمهای پروبیوتیک و پیشبیوتیک: مشکلات گوارشی و تغییرات در میکروبیوم روده در بسیاری از کودکان اوتیسم مشاهده میشود. رژیمهای حاوی پروبیوتیکها (مانند ماست پروبیوتیک، کفیر و مکملهای پروبیوتیکی) و پیشبیوتیکها (مانند موز و سیب) میتوانند به تعادل میکروبیوم روده کمک کنند.
- رژیم غذایی غنی از مواد مغذی: کودکان اوتیسم ممکن است دچار کمبود های تغذیهای مانند کمبود آهن، ویتامین D، و اسیدهای چرب امگا-3 باشند. رژیمی که حاوی مواد غذایی غنی از این مواد باشد، میتواند به بهبود علائم کمک کند.
منابع غذایی توصیهشده
آهن: گوشت قرمز، اسفناج، عدس
ویتامین D: ماهی چرب، تخممرغ، مکملهای ویتامین D
امگا-3: ماهی سالمون، گردو، تخم کتان
نکات مهم در تنظیم رژیم غذایی برای کودکان اوتیسم
- بررسی حساسیتهای غذایی: قبل از اعمال هر رژیم غذایی، باید حساسیتهای غذایی کودک شناسایی شود.
- حفظ تنوع غذایی: با وجود محدودیتها، باید سعی شود رژیم غذایی کودک متنوع و متعادل باشد.
- آزمایشهای دورهای: بررسی منظم وضعیت ویتامینها و مواد معدنی کودک برای جلوگیری از کمبودهای تغذیهای ضروری است.
- آموزش والدین: والدین باید با نیازهای تغذیهای کودک خود آشنا شوند و مهارتهای لازم برای تهیه غذاهای سالم را کسب کنند.
مواد غذایی مفید برای کودکان اوتیسم
- میوهها و سبزیجات تازه: منابع عالی از ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانها
- غلات کامل: برنج قهوهای، جو دوسر و کینوا
- پروتئینهای کمچرب: مرغ، ماهی، تخممرغ
- چربیهای سالم: روغن زیتون، آووکادو، گردو
مواد غذایی مضر برای کودکان اوتیسم
- مواد غذایی فراوریشده: چیپس، سوسیس و کالباس
- شکر و شیرینیجات: کیکها، شکلاتهای حاوی قند بالا
- مواد افزودنی و نگهدارندهها: رنگهای مصنوعی، طعمدهندههای شیمیایی
- لبنیات و گلوتن (در صورت حساسیت): شیر گاو، نان گندم
باید گفت موارد گفته شده بالا در وضعیت تحت بررسی در تحقیقات قرار دارد و در مورد هر مراجعه کننده اوتیسم شرایط متفاوت خواهد بود.بهتر است این موارد در جلسه اول ارزیابی اوتیسم در کلینیک کاردرمانی اوتیسم مطرح شود تا کاردرمانگر اوتیسم بتواند با اشراف کامل نسبت به بیمار تصمیم گیری بالینی خود را انجام دهد.
نتیجهگیری
رژیم غذایی میتواند نقش مهمی در مدیریت علائم اوتیسم داشته باشد، اما باید توجه داشت که هیچ رژیم غذایی واحدی برای همه کودکان مبتلا به اوتیسم مناسب نیست. رژیمهای غذایی مانند رژیم بدون گلوتن و کازئین، رژیم ضدالتهابی و رژیمهای پروبیوتیک میتوانند به کاهش برخی علائم کمک کنند، اما برای تنظیم این رژیمها باید با متخصص تغذیه و پزشک مشورت شود. مهمترین اصل در تغذیه کودکان اوتیسم، ارائه رژیمی متنوع، متعادل و متناسب با نیازهای فردی هر کودک است.
