کار درمانی کشش عضلات کودکان در فرآیند رشد طبیعی کودک حرکت و انعطاف‌پذیری عضلات نقشی کلیدی در تکامل مهارت‌های حرکتی و استقلال عملکردی دارد بسیاری از کودکان به دلایل مختلفی چون مشکلات عصبی عضلانی شرایط مادرزادی بیماری‌های مزمن یا کم‌تحرکی دچار سفتی و کوتاهی عضلات می‌شوند این مشکل می‌تواند بر راه رفتن نشستن بلند شدن استفاده از دست‌ها و حتی بر توانایی بازی و یادگیری تأثیر منفی بگذارد

در این میان کاردرمانی برای تأخیر رشدی با هدف بهبود عملکرد عضلانی یکی از روش‌های مؤثر برای افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش سفتی عضلات است یکی از تکنیک‌های رایج در کاردرمانی کودکان کشش عضلات است که به شکل تخصصی و هدفمند اجرا می‌شود

در این مقاله از کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آریان به بررسی عمیق نقش کشش عضلات در روند کاردرمانی کودکان پرداخته می‌شود.

علل نیاز کودکان به کشش عضلات در کاردرمانی

برخی کودکان به علت شرایط خاص جسمی و عصبی دچار سفتی عضلات یا دامنه حرکتی محدود هستند این مشکلات ممکن است ناشی از فلج مغزی دیستروفی عضلانی اسپینا بیفیدا سندروم‌های ژنتیکی مشکلات اسکلتی عضلانی یا حتی آسیب‌های دوران تولد باشد

کودکانی که دچار ضعف عضلانی هستند به مرور زمان ممکن است عضلاتشان کوتاه شود یا در واکنش به ناتوانی حرکتی دچار انقباضات غیرارادی شوند این تغییرات در طول زمان می‌تواند بر مفاصل فشار وارد کند باعث بدشکلی شود یا از انجام فعالیت‌های حرکتی ساده جلوگیری کند.

اهداف کاردرمانی در کشش عضلات کودکان

هدف از انجام تمرینات کششی در کودکان مبتلا به مشکلات عضلانی افزایش انعطاف‌پذیری عضله‌ها پیشگیری از کوتاهی عضله حفظ یا بازگرداندن دامنه حرکتی مفصل‌ها کاهش درد عضلانی است.

علاوه بر این کشش منظم عضلات در کودکان دارای مشکلات حرکتی می‌تواند به بهبود تعادل توانایی نشستن راه رفتن و مشارکت در بازی‌ها و تعاملات اجتماعی کمک کند در واقع کشش عضله ابزاری توانمند در خدمت رشد همه‌جانبه کودک است

انواع کشش‌های عضلانی مورد استفاده در کاردرمانی کودکان

در کاردرمانی کودکان بسته به نیاز و شرایط جسمی کشش‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند

کشش فعال که کودک با کمک یا بدون کمک درمانگر عضله را خود به حرکت در می‌آورد

کشش غیرفعال که درمانگر بدون مشارکت کودک عضله را در جهتی مشخص حرکت داده و نگه می‌دارد

همچنین برخی درمانگران از کشش‌های ایزومتریک پویا ایستا یا کشش‌های عصبی عضلانی فاسیا استفاده می‌کنند که با توجه به وضعیت عصبی حرکتی کودک انتخاب می‌شود

برای مثال در کودکانی با اسپاستیسیته بالا کشش‌های آهسته و کنترل‌شده مناسب‌تر هستند تا واکنش‌های غیرارادی کاهش یابد در حالی که در کودکانی با ضعف عضلانی کشش‌های فعال برای درگیری بیشتر عضله توصیه می‌شود

روش اجرای کشش عضلانی توسط کاردرمانگر کودک

فرآیند کشش عضلات باید طبق اصول مشخص و تحت نظارت کاردرمانگر آموزش‌دیده انجام شود ابتدا کاردرمانگر ارزیابی دقیقی از دامنه حرکتی مفاصل نوع عضلات درگیر سطح تن عضلانی و توانایی عملکردی کودک انجام می‌دهد

سپس با طراحی برنامه درمانی فردمحور کشش‌ها در جلسات درمانی اجرا می‌شوند.

کاردرمانگر ممکن است از وسایل کمکی مانند توپ‌های درمانی کش‌های مقاومتی الگوهای وضعیت‌دهی یا حتی بازی‌های درمانی برای ایجاد کشش بهره بگیرد به‌طوری‌که فرآیند کشش برای کودک خسته‌کننده نباشد و با انگیزه انجام شود

نقش خانواده در ادامه کشش عضلانی در منزل

درمانگر با آموزش صحیح به والدین نحوه انجام کشش‌ها در خانه را یاد می‌دهد تا بین جلسات درمانی نیز فرآیند توانبخشی ادامه یابد.

والدین باید یاد بگیرند که چگونه کودک را بدون ایجاد فشار یا آسیب در وضعیت مناسب قرار دهند چگونه حرکات کششی را با آرامش اجرا کنند و چه مدت و چند بار در روز تمرینات را انجام دهند

ایجاد یک برنامه منظم برای انجام کشش در خانه و ثبت نتایج آن به کاردرمانگر کمک می‌کند تا اثربخشی درمان را ارزیابی کرده و در صورت نیاز تغییراتی در برنامه ایجاد کند

مزایای روانی و حرکتی کشش عضلات در کودکان

کشش عضلات فقط یک مداخله فیزیکی نیست بلکه آثار مثبتی بر روان کودک نیز دارد کودکانی که دامنه حرکتی بهتری دارند بیشتر در فعالیت‌ها مشارکت می‌کنند احساس استقلال بیشتری دارند و اعتماد به نفس‌شان افزایش می‌یابد

از نظر حرکتی نیز کشش منظم می‌تواند به جلوگیری از ایجاد دفورمیتی اصلاح الگوهای حرکتی تقویت تعادل و هماهنگی عضلانی کمک کند.

نکات ایمنی در انجام کشش عضلات کودکان

رعایت نکات ایمنی هنگام اجرای کشش عضلات ضروری است زیرا عضلات و مفاصل کودک در حال رشد هستند و هرگونه فشار یا کشش غیرعلمی ممکن است آسیب ایجاد کند

کاردرمانگر باید از اعمال نیروی ناگهانی اجتناب کند عضله را در محدوده فیزیولوژیک بکشد درد یا مقاومت بیش‌ازحد را به عنوان علامت هشدار در نظر بگیرد و با کودک به زبان ساده درباره حرکات ارتباط برقرار کند

همچنین نباید تمرینات کششی را بدون ارزیابی اولیه یا صرفا با الگوهای عمومی اجرا کرد زیرا هر کودک ویژگی‌های خاص خود را دارد

ترکیب کشش عضلات با سایر روش‌های کاردرمانی

کشش عضلات اغلب به تنهایی اجرا نمی‌شود بلکه در ترکیب با سایر روش‌های کاردرمانی اثربخشی بیشتری دارد برخی از این روش‌ها شامل تمرینات تعادلی ماساژ درمانی بازی‌های حرکتی تکنیک‌های مهار عصبی تسهیل حرکتی فعالیت‌های روزمره و تحریکات حسی است

برای مثال پس از کشش عضلات اندام تحتانی ممکن است تمرینات تعادل یا راه رفتن نیز اضافه شود تا کودک بهتر از دامنه حرکتی افزایش یافته استفاده کند یا پس از کشش عضلات شانه تمرینات دست‌ورزی برای تقویت مهارت‌های دستی انجام گیرد

پایش پیشرفت و ارزیابی مداوم درمان

کاردرمانگر باید پیشرفت کودک را در طول جلسات درمانی ارزیابی کند و تغییرات در دامنه حرکتی الگوهای حرکتی کاهش سفتی عضلات و توانایی در انجام کارهای روزمره را ثبت کند

همچنین باید نتایج این ارزیابی‌ها را با والدین به اشتراک بگذارد تا آنان نیز از روند درمان آگاه باشند.

نتیجه‌گیری

کشش عضلات یکی از مؤثرترین و ایمن‌ترین تکنیک‌های کاردرمانی برای کمک به کودکان دارای مشکلات حرکتی و عضلانی است این روش با افزایش انعطاف‌پذیری عضلات اصلاح الگوهای حرکتی و بهبود توانایی انجام فعالیت‌های روزمره نقش مهمی در رشد و استقلال کودک ایفا می‌کند

برای دستیابی به بهترین نتیجه این تکنیک باید توسط کاردرمانگر آموزش‌دیده اجرا شده و به صورت منظم و همراه با مشارکت خانواده ادامه یابد.