هیدروسفالی یکی از اختلالات مغزی در دوران نوزادی و کودکی است که در آن مایع مغزی نخاعی به‌ طور غیرطبیعی در بطن‌های مغز تجمع می‌یابد و باعث افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود. این بیماری می‌تواند به دلایل مادرزادی یا اکتسابی ایجاد شود و در صورت عدم درمان، منجر به آسیب مغزی و مشکلات رشدی شود. گرچه اغلب کودکان مبتلا به هیدروسفالی با جراحی شانت درمان می‌شوند، اما پیامدهای عصبی، حرکتی و رشدی ممکن است باقی بماند. در چنین شرایطی کاردرمانی به‌ عنوان بخش مهمی از توانبخشی به کودک کمک می‌کند تا مهارت‌های ضروری برای زندگی روزمره را کسب کند و کیفیت زندگی بهتری داشته باشد در این مقاله کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آریان با اهداف، روش‌ها، تمرینات و اهمیت کاردرمانی در زندگی این کودکان آشنا خواهیم شد.

شناخت هیدروسفالی و اثرات آن بر عملکرد کودک

کودکان مبتلا به هیدروسفالی ممکن است با چالش‌هایی در زمینه‌های مختلف روبه‌رو شوند که شامل موارد زیر است:

• تاخیر در رشد حرکتی مانند نشستن، راه رفتن و حفظ تعادل
• ضعف تون عضلانی یا سفتی عضلات بسته به شدت آسیب مغزی
• اختلال در مهارت‌های حرکتی ظریف مانند گرفتن اشیا، نقاشی و نوشتن
• اختلالات شناختی شامل کاهش تمرکز، حافظه و درک فضایی
• مشکلات در پردازش حسی و واکنش نامتناسب به صدا، لمس یا حرکت
• چالش‌های ارتباطی، گفتاری یا اجتماعی

نقش کاردرمانی در توانبخشی کودکان هیدروسفالی

کاردرمانگران با بررسی دقیق وضعیت رشدی، حرکتی، شناختی و رفتاری کودک، برنامه‌ای تخصصی طراحی می‌کنند تا کودک بتواند استقلال بیشتر، مهارت‌های کاربردی و تعامل اجتماعی مطلوب‌تری داشته باشد. اهداف کاردرمانی برای کودکان مبتلا به هیدروسفالی عبارت‌اند از:

• بهبود توانایی‌های حرکتی درشت و ظریف
• تقویت عملکردهای شناختی مانند حافظه، توجه و حل مسئله
• تنظیم حسی و بهبود واکنش‌های کودک به محرک‌های محیطی
• افزایش مهارت‌های خودیاری مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن و نظافت شخصی
• تقویت تعامل اجتماعی و مشارکت در بازی با همسالان

تمرینات و تکنیک‌های کاردرمانی برای کودکان هیدروسفالی

تمرینات و تکنیک‌های کاردرمانی برای کودکان هیدروسفالی بسیار حائز اهمیت است ،این تمرینات شامل موارد زیر هستند:

تمرینات حرکتی درشت

• تمرینات تقویت تنه برای بهبود تعادل و نشستن مستقل
• حرکات کششی و تقویتی برای افزایش دامنه حرکتی و قدرت عضلات
• استفاده از توپ‌های درمانی برای تمرین تعادل، هماهنگی و ایستادن
• تمرین راه رفتن با کمک وسایل کمکی مانند واکر یا ریل
• تمرین‌های جهشی، بالا رفتن از پله یا بازی‌های پر تحرک برای افزایش پویایی بدنی

تمرینات حرکتی ظریف

• بازی با اشیای کوچک برای تقویت انگشتان و مهارت گرفتن
• استفاده از خمیر بازی، قیچی، مداد و گیره برای افزایش کنترل دست
• تمرین‌های هماهنگی چشم و دست با فعالیت‌هایی مانند نخ کردن مهره
• کشیدن خطوط ساده، رنگ‌آمیزی در چارچوب، و بازی با پازل‌های ساده

تمرینات شناختی و توجهی

• بازی‌های تمرکزی مانند پنهان کردن اشیا و پیدا کردن آن‌ها
• آموزش رنگ‌ها، اشکال، اعداد و ترتیب‌ها با استفاده از بازی
• استفاده از اپلیکیشن‌ها یا کارت‌های تصویری برای تقویت حافظه و درک
• فعالیت‌های حل مسئله مانند کامل کردن الگو، مرتب‌سازی یا انتخاب صحیح

تنظیم حسی و هماهنگی حسی حرکتی

• ماساژ ملایم بدن برای افزایش آگاهی بدنی و آرامش
• تمرینات دهلیزی مانند تاب خوردن، چرخیدن و حرکت روی سطوح شیب‌دار
• تحریک لمسی با بافت‌های مختلف مانند پارچه، شن، خمیر یا کف
• تمرینات شنیداری با صداهای موزون، آرام یا محیطی برای تطبیق حسی

تمرینات خودیاری و مهارت‌های روزمره

• آموزش استفاده از قاشق، لیوان، مسواک و شانه در قالب بازی
• تمرین لباس پوشیدن با استفاده از دکمه، زیپ یا بند کفش
• آموزش نشستن روی توالت، شست‌وشو و نظافت شخصی
• فعالیت‌های تقویت اعتماد به نفس و مشارکت در کارهای ساده خانه مانند جمع کردن اسباب‌بازی

نقش کاردرمانی در مدرسه و محیط اجتماعی

بسیاری از کودکان هیدروسفالی پس از ورود به مدرسه با چالش‌هایی در یادگیری، نوشتن، تمرکز یا روابط اجتماعی مواجه می‌شوند. در این مرحله کاردرمانی مدرسه محور می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• تنظیم میز و صندلی مناسب برای موقعیت بدنی کودک
• آموزش استفاده از وسایل کمکی نوشتاری مانند مدادهای ضخیم یا شیب‌دار
• کمک به مشارکت کودک در فعالیت‌های گروهی، بازی و تعامل با هم‌کلاسی‌ها
• ارائه برنامه‌ریزی روزانه و مدیریت زمان برای کمک به تمرکز کودک در فعالیت‌های کلاسی

جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد توانبخشی کودکان به این لینک مراجعه نمایید.

چه زمانی کاردرمانی برای کودک هیدروسفالی ضروری است

کاردرمانی معمولاً از زمان تشخیص و پس از جراحی اولیه آغاز می‌شود. بهتر است تاخیرهای رشدی کودک در مراحل اولیه شناسایی و بلافاصله برای توانبخشی اقدام شود. هرچه مداخله زودتر انجام گیرد، احتمال بهبود و پیشرفت بیشتر خواهد بود.

جمع‌بندی

کاردرمانی برای کودکان مبتلا به هیدروسفالی نه تنها بر بهبود عملکردهای حرکتی تمرکز دارد بلکه به طور جامع، تمام جنبه‌های رشدی کودک را مورد توجه قرار می‌دهد. از تقویت توان عضلانی و مهارت‌های حرکتی گرفته تا بهبود شناخت، تنظیم حسی، خودیاری و تعامل اجتماعی، همه در برنامه کاردرمانی جای می‌گیرند. نقش والدین و همکاری با تیم درمانی نیز در موفقیت فرایند درمان حیاتی است. بنابراین اگر کودک شما با تشخیص هیدروسفالی روبرو شده است، مراجعه به کاردرمانگر کودک می‌تواند گامی اساسی در مسیر ارتقای کیفیت زندگی او باشد.