اوتیسم، که به عنوان اختلال طیف اوتیسم (ASD) نیز شناخته میشود، یک اختلال عصبی-رشدی است که شامل مشکلات در ارتباطات اجتماعی، الگوهای رفتاری تکراری و محدودیت در علایق میشود. شیوع اوتیسم در سراسر جهان در حال افزایش است و به همین دلیل، درک علل این اختلال برای پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مدیریت بهتر آن اهمیت ویژهای دارد. در این مقاله از کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آریان به بررسی جامع علتهای احتمالی ابتلا به اوتیسم، از جمله عوامل ژنتیکی، محیطی و پیچیدگیهای ناشناخته میپردازیم.
تعریف و ویژگیهای اوتیسم
اوتیسم یک طیف گسترده است و علائم آن میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. کودکان مبتلا ممکن است در مهارتهای ارتباطی، تعاملات اجتماعی، و مدیریت رفتارهای خود با چالشهایی مواجه شوند. این اختلال معمولاً در سالهای اولیه زندگی (قبل از سه سالگی) ظاهر میشود.
علتهای ابتلا به اوتیسم: یک دیدگاه چندعاملی
علت اوتیسم به طور کامل مشخص نیست و به نظر میرسد که این اختلال نتیجه تعامل پیچیده عوامل ژنتیکی و محیطی است. در ادامه، این عوامل را به تفصیل بررسی میکنیم.
-
عوامل ژنتیکی
پژوهشها نشان دادهاند که ژنتیک نقش مهمی در بروز اوتیسم دارد. مطالعات روی دوقلوهای همسان نشان داده که اگر یکی از آنها به اوتیسم مبتلا باشد، احتمال ابتلای دوقلوی دیگر بین 50 تا 90 درصد است.
همچنین، اگر یکی از فرزندان یک خانواده به اوتیسم مبتلا باشد، احتمال ابتلای فرزندان دیگر نیز افزایش مییابد.
پژوهشگران بیش از ۱۰۰۰ ژن مرتبط با اوتیسم شناسایی کردهاند که برخی از آنها بر رشد مغز، ارتباطات عصبی و عملکرد سیستم ایمنی تأثیر میگذارند.
برخی از جهشهای ژنتیکی، مانند جهشهای در ژنهای SHANK3، MECP2 و CHD8، به طور مستقیم با اوتیسم مرتبط هستند.
برخی از شرایط ژنتیکی مانند سندرم X شکننده، سندرم رت و توبروز اسکلروزیس میتوانند احتمال ابتلا به اوتیسم را افزایش دهند.
-
عوامل محیطی
سن والدین: سن بالای پدر یا مادر در زمان بارداری میتواند خطر اوتیسم را افزایش دهد.
عفونتهای دوران بارداری: برخی از عفونتها مانند روبلا یا سیتومگالوویروس در دوران بارداری میتوانند با افزایش خطر اوتیسم در کودک همراه باشند.
کمبودهای تغذیهای: کمبود اسید فولیک یا ویتامین D در دوران بارداری ممکن است بر رشد مغز جنین تأثیر منفی بگذارد.
زایمان زودرس: نوزادانی که پیش از هفته 37 بارداری به دنیا میآیند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اوتیسم قرار دارند.
وزن کم هنگام تولد: نوزادانی با وزن کم نیز احتمال بیشتری برای ابتلا به اوتیسم دارند.
کمبود اکسیژن هنگام زایمان: مشکلات تنفسی یا کمبود اکسیژن در هنگام زایمان میتواند بر رشد مغز کودک تأثیر بگذارد.
آلودگیهای محیطی: قرار گرفتن مادر یا کودک در معرض مواد شیمیایی مانند فلزات سنگین (مانند سرب و جیوه) ممکن است خطر اوتیسم را افزایش دهد.
داروها: مصرف برخی داروها در دوران بارداری، مانند والپروات (داروی ضدصرع)، با افزایش خطر اوتیسم مرتبط است.
عفونتهای دوران نوزادی: برخی از عفونتهای شدید در دوران نوزادی ممکن است به اوتیسم مرتبط باشند.
- تغییرات در مغز و عملکرد عصبی : الف) ساختار مغز: مطالعات تصویربرداری نشان دادهاند که برخی از نواحی مغز کودکان مبتلا به اوتیسم، مانند قشر پیشانی، مخچه و آمیگدال، ممکن است ساختاری غیرطبیعی داشته باشند.
ب) ارتباطات عصبی: ارتباطات بین نورونها در مغز کودکان اوتیستیک ممکن است دچار نقص باشد. این نقص میتواند به مشکلات در پردازش اطلاعات و تعاملات اجتماعی منجر شود.
ج) سیستم ایمنی: برخی پژوهشها نشان میدهند که سیستم ایمنی مادر یا کودک ممکن است نقش مهمی در ایجاد اوتیسم داشته باشد. التهاب مزمن در مغز ممکن است به اختلالات رشدی منجر شود.
-
عوامل ترکیبی و تعامل ژن-محیط
اوتیسم به احتمال زیاد نتیجه تعامل پیچیده عوامل ژنتیکی و محیطی است. به عنوان مثال:
یک کودک ممکن است ژنهای مرتبط با اوتیسم را داشته باشد، اما فقط در صورتی که در معرض عوامل محیطی خاصی قرار گیرد، این اختلال بروز میکند.
تحقیقات نشان دادهاند که جهشهای ژنتیکی در ترکیب با عوامل محیطی مانند آلودگی هوا میتوانند خطر اوتیسم را افزایش دهند.
-
افسانهها و سوءبرداشتها درباره علت اوتیسم
الف) واکسیناسیون: یکی از شایعترین سوءبرداشتها این است که واکسیناسیون، به ویژه واکسن سرخک-اوریون-سرخجه (MMR)، باعث اوتیسم میشود. تحقیقات گسترده نشان دادهاند که هیچ ارتباطی بین واکسنها و اوتیسم وجود ندارد. این باور غلط ناشی از یک مطالعه نادرست و رد شده در دهه 1990 است.
ب) رژیم غذایی: برخی افراد معتقدند که رژیم غذایی میتواند علت اوتیسم باشد. در حالی که رژیم غذایی ممکن است بر رفتار یا علائم فرد تأثیر بگذارد، شواهد علمی نشان نمیدهد که رژیم غذایی عامل اوتیسم باشد.
-
پیشرفتهای جدید در تحقیقات اوتیسم
الف) ژنتیک پیشرفته: پیشرفت در تکنولوژیهای ژنتیکی، مانند توالییابی ژنوم کامل، به شناسایی جهشهای جدید و نادر مرتبط با اوتیسم کمک کرده است.
ب) بیومارکرهای زیستی: پژوهشگران در حال بررسی نشانگرهای زیستی مانند پروتئینها یا RNAهای خاص هستند که ممکن است به تشخیص زودهنگام اوتیسم کمک کنند.
ج) هوش مصنوعی: هوش مصنوعی و الگوریتمهای یادگیری ماشین میتوانند الگوهای رفتاری مرتبط با اوتیسم را شناسایی کرده و به تشخیص سریعتر کمک کنند.
جهت کسب اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله ای با عنوان علائم اوتیسم زیر دو سال را مطالعه نمایید.
نتیجهگیری
اوتیسم یک اختلال پیچیده با علل چندعاملی است. عوامل ژنتیکی نقش کلیدی در بروز این اختلال دارند، اما عوامل محیطی و تغییرات عصبی نیز در تعامل با ژنها میتوانند به ابتلا به اوتیسم منجر شوند. درک بهتر این عوامل و نحوه تعامل آنها میتواند به تشخیص زودهنگام، پیشگیری و مدیریت مؤثرتر اوتیسم کمک کند. همچنین، رفع سوءبرداشتهای رایج و ترویج آگاهی عمومی میتواند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی کودکان مبتلا به اوتیسم و خانوادههای آنها داشته باشد.
