کاردرمانی دیداری شنیداری

کاردرمانی دیداری و شنیداری شاخه‌ای از کاردرمانی حسی‑ادراکی است که به هدف بهبود عملکرد سیستم عصبی در دریافت، تفسیر و هماهنگی بین محرک‌های دیداری و شنیداری انجام می‌شود. این نوع درمان بر اساس این اصل شکل گرفته است که مغز برای پردازش درست محیط نیاز دارد تا اطلاعاتی را که از چشم و گوش دریافت می‌کند به طور هماهنگ ترکیب کند. وقتی این هماهنگی مختل شود، کودک در درک صداها، تشخیص چهره‌ها، دنبال کردن تصاویر، تمرکز بر حرف‌ها یا پاسخ به محرک‌ها دچار مشکل می‌شود. اهداف کاردرمانی دیداری و شنیداری بر پایه‌ تقویت ادراک، هماهنگی عصبی، تمرکز، تنظیم حسی و بهبود ارتباط کلامی استوار است و هرکدام بخشی از رشد کلی عملکرد مغز را پشتیبانی می‌کنند. نخستین هدف این نوع درمان، بهبود مهارت‌های ادراک دیداری و شنیداری است. ادراک به معنی توانایی مغز در درک و تفسیر اطلاعات حسی است. در جلسات کاردرمانی، تمرین‌هایی طراحی می‌شود تا کودک بتواند بین صداهای مختلف تمایز قائل شود، تصاویر مشابه را از هم بشناسد و بین آنچه می‌بیند و آنچه می‌شنود ارتباط منطقی برقرار کند. برای مثال وقتی کودک صدای زنگ را می‌شنود و هم‌زمان تصویر زنگ را می‌بیند، مغز یاد می‌گیرد بین محرک شنیداری و دیداری پیوند ایجاد کرده و در موقعیت‌های مشابه به‌موقع واکنش نشان دهد. هدف دوم، تقویت تمرکز و توجه انتخابی است. بسیاری از کودکانی که در پردازش شنیداری یا دیداری ضعف دارند، نمی‌توانند توجه خود را بر یک منبع خاص از محرک متمرکز کنند. درمانگر با استفاده از تمرین‌هایی مانند گوش‌دادن به صداها در پس‌زمینه، پیگیری چشمی اجسام در حال حرکت یا تفکیک رنگ‌ها و ریتم‌ها، سیستم عصبی را به کنترل و تنظیم توجه عادت می‌دهد. نتیجه‌ی این فرایند افزایش دقت و کاهش حواس‌پرتی در موقعیت‌های تحصیلی و ارتباطی است. سومین هدف، افزایش هماهنگی بین حس بینایی و شنوایی است که برای درک زبان و آموزش رسمی ضروری است. بسیاری از کودکان اوتیستیک یا دارای اختلال یادگیری نمی‌توانند چیزی را که می‌شنوند با تصویر مرتبط آن تطبیق دهند. در کاردرمانی دیداری و شنیداری، تمرین‌هایی طراحی می‌شود که در آن کودک صداها را با تصاویر مرتبط شناسایی کرده و بعد به شکل حرکتی آن واکنش نشان دهد. به‌تدریج، این هماهنگی باعث اصلاح مسیرهای عصبی بین لوب شنوایی و بینایی در مغز می‌شود. هدف دیگر، بهبود مهارت‌های گفتاری، زبانی و درک دستورات است. از آنجا که ارتباط مؤثر نیازمند شنیدن، دیدن و درک هم‌زمان است، این نوع کاردرمانی به تقویت گفتار نیز کمک می‌کند. تمرین‌هایی مانند تقلید حرکات دهان درمانگر در حین شنیدن صداها، تشخیص منبع صوت یا بازی‌های تصویری گفتاری باعث می‌شود کودک در درک و تولید کلمات عملکرد بهتری داشته باشد. از دیگر اهداف مهم این روش، تنظیم واکنش‌های حسی و کاهش اضطراب ناشی از محرک‌ها است. بعضی از کودکان از صداهای بلند یا نورهای خاص می‌ترسند و در محیط‌های شلوغ دچار آشفتگی می‌شوند. کاردرمانگر با تحریک تدریجی و کنترل‌شده‌ی سیستم شنوایی و بینایی، آستانه‌ی تحمل کودک را بالا می‌برد و او را برای حضور در محیط‌های واقعی آماده می‌سازد. علاوه بر موارد بالا، هدف کلی کاردرمانی دیداری و شنیداری افزایش استقلال در یادگیری، بازی و تعامل اجتماعی است. کودک پس از مدتی تمرین یاد می‌گیرد به‌صورت شهودی به محرک‌ها پاسخ مناسب بدهد و در نتیجه در کلاس، خانه یا محیط‌های جمعی عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهد. در نهایت این درمان به مغز کمک می‌کند تا اطلاعات را سریع‌تر، دقیق‌تر و هماهنگ‌تر پردازش کند و در نتیجه مسیر رشد شناختی، زبانی و هیجانی کودک تسهیل شود. چنین اهدافی کاردرمانی دیداری و شنیداری را به یکی از مؤثرترین روش‌های توانبخشی در اختلالات اوتیسم، نقص توجه و مشکلات یادگیری تبدیل کرده است.