تمرینات علمی برای درمان بیش فعالی کودکان اختلال  و نقص توجه یکی از شایع‌ترین اختلالات نوروساکنشی در دوران کودکی است که می‌تواند بر عملکرد تحصیلی اجتماعی و رفتاری کودک تاثیر جدی بگذارد. این کودکان اغلب با بی‌قراری حواس‌پرتی و مشکلات در حفظ توجه برای مدت زمان مناسب مواجه هستند. یکی از راهکارهای کلیدی در کمک به این کودکان استفاده از تمرینات هدفمند برای افزایش تمرکز است. تمرین‌هایی که به کودک کمک می‌کند مهارت توجه انتخابی توجه پایدار و کنترل رفتاری خود را تقویت کرده و در نتیجه با کیفیت بهتری یاد بگیرد و ارتباط برقرار کند. در این مقاله از کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آریان به معرفی تمرین‌های مفصل و متنوع برای افزایش تمرکز در کودکان پیش فعال پرداخته می‌شود

علائم اختلال نقص توجه و بیش فعالی در کودکان

پیش از ورود به تمرینات لازم است بدانیم کودکان دارای این اختلال معمولاً با ویژگی‌های زیر شناخته می‌شوند:

فعالیت‌های حرکتی شدید و بدون هدف
مشکل در نشستن طولانی مدت در یک مکان
پرت شدن حواس با کوچک‌ترین محرک محیطی
عدم توانایی در پیگیری دستورات چندمرحله‌ای
قطع کردن صحبت دیگران یا پریدن وسط حرف
فراموشکاری در انجام کارها و تکالیف
بی‌نظمی در انجام کارهای مدرسه یا خانه

شناخت این علائم به والدین و درمانگرانی مانند کاردرمانگران کمک می‌کند تا تمرینات مناسب‌تری را برای بهبود تمرکز طراحی کنند

تمرین‌های ساده اما مؤثر برای افزایش تمرکز در کودکان پیش فعال

انجام تمرین ها برای افزایش تمرکز در کودکان پیش فعال  بسیار مهم و حائز اهمیت  است  و در صورت انجام  صحیح  و‌به موقع می تواند نتایج رضایت بخشی به دنبال داشته باشد، مهمترین این تمرین ها عبارتند از:

نقاشی با جزئیات خاص
از کودک بخواهید یک تصویر ساده را با دقت مشاهده کرده و سپس آن را با تمام جزئیات ترسیم کند. این تمرین باعث تقویت توجه دیداری و افزایش دقت می‌شود. نقاشی‌هایی مثل خانه با درخت و خورشید یا مزرعه با حیوانات مناسب هستند

پازل و لگو با زمان مشخص
استفاده از پازل‌های ساده یا لگوهایی که باید طبق الگو ساخته شوند تمرین مناسبی برای تمرکز و هماهنگی چشم و دست هستند. بهتر است زمان محدود برای انجام کار مشخص شود تا کودک تمرین کند در بازه زمانی کوتاه کار را کامل کند

بازی با توپ روی خطوط
خط‌هایی روی زمین با نوار چسب کشیده شود و از کودک خواسته شود توپ را با پا یا دست روی خط حرکت دهد. این تمرین همزمان مهارت حرکتی و توجه را درگیر می‌کند

بازی‌های شنیداری توجهی
برای مثال مجموعه‌ای از کلمات را بخوانید و کودک فقط در صورت شنیدن یک کلمه خاص باید دست بزند یا بایستد. این تمرین توانایی تمایز شنیداری و تمرکز انتخابی را تقویت می‌کند

تمرین تنفس عمیق و آرام‌سازی
کودکان پیش فعال معمولاً دچار تحریک‌پذیری بالا هستند. تمرین تنفس عمیق با کشیدن نفس از بینی نگه داشتن آن برای چند ثانیه و بیرون دادن از دهان به آرامش سیستم عصبی کمک می‌کند و زمینه تمرکز بهتر را فراهم می‌سازد

نقاشی با الگو و رنگ کردن با دقت
کتاب‌های رنگ‌آمیزی با الگوهای دقیق و رنگ‌بندی مشخص به کودکان کمک می‌کنند تا مهارت پیروی از دستور و تمرکز بصری خود را تقویت کنند

بازی نگاه ثابت به نقطه یا شیء
از کودک بخواهید به مدت معینی بدون پلک زدن یا بدون حرکت به یک نقطه یا شکل هندسی نگاه کند. این تمرین ساده به افزایش توجه پایدار کمک می‌کند

تکمیل الگوهای ناتمام
تمرین با الگوهایی که نیمه‌کاره هستند و کودک باید آن را کامل کند تمرین عالی برای تمرکز و تفکر منطقی است. مثل دنباله‌های عددی یا شکل‌هایی که تکرار خاص دارند

بازی سکوت یا مجسمه یخ‌زده
در این بازی کودک باید هنگام شنیدن کلمه خاصی مانند ایست به سرعت متوقف شود و بی‌حرکت بماند. این بازی به کنترل حرکات ناگهانی و افزایش تمرکز توجه کمک می‌کند

تمرین داستان‌سازی و بازگویی
برای کودک داستانی کوتاه تعریف کنید و از او بخواهید آن را بازگو کند یا خودش ادامه دهد. این تمرین هم حافظه شنیداری را تقویت می‌کند و هم باعث ماندگاری توجه میشود.

نکات کلیدی در اجرای تمرین‌ها برای کودکان بیش فعال

برای اثربخشی بیشتر تمرین‌های تمرکز رعایت نکات زیر ضروری است:

محیط تمرین باید آرام و بدون محرک‌های مزاحم باشد
تمرین‌ها باید کوتاه اما مداوم و منظم انجام شوند
پس از هر تمرین موفق باید کودک تشویق شود تا انگیزه او تقویت گردد
از تنوع تمرین‌ها استفاده شود تا کودک دچار خستگی ذهنی نشود
تمرین‌ها باید به تدریج از آسان به دشوار پیش بروند
زمان توجه کودک را بشناسید و تمرین‌ها را در بازه‌های زمانی قابل تحمل انجام دهید

نقش والدین و کاردرمانگران در تقویت تمرکز کودک پیش فعال

والدین باید نقش فعالی در برنامه‌های تمرینی کودک داشته باشند. حمایت عاطفی تشویق بدون تنبیه فراهم کردن محیط ساختارمند و شرکت در بازی‌های تمرکزی در خانه می‌تواند اثر تمرین‌ها را چند برابر کند. همکاری بین خانواده و کاردرمانگران از مهم‌ترین عوامل موفقیت در مدیریت این اختلال است

چه زمانی به کاردرمانگر مراجعه کنیم

اگر علائم کمبود تمرکز و بیش فعالی کودک به حدی است که عملکرد تحصیلی یا اجتماعی او را به شدت مختل کرده یا تمرین‌های خانگی کافی نبوده بهتر است به کاردرمانگر کودک مراجعه شود. کاردرمانگران با استفاده از روش‌های علمی و تخصصی از جمله بازی‌درمانی درمان حسی شناختی و برنامه‌های فردمحور به کودک کمک می‌کنند تا به تدریج تمرکز خود را بازیابد

نتیجه‌گیری

تمرین تمرکز برای کودکان پیش فعال یک فرآیند زمان‌بر و نیازمند صبر و تداوم است. با استفاده از تمرین‌های متنوع و جذاب می‌توان توجه انتخابی و پایدار این کودکان را تقویت کرد و آن‌ها را برای موفقیت در مدرسه و زندگی اجتماعی آماده ساخت. مشارکت والدین برنامه‌ریزی درست و مداخلات تخصصی از سوی کاردرمانگر کودک می‌تواند بهترین مسیر را برای پیشرفت ذهنی و رفتاری این کودکان فراهم کند