تأثیر گفتاردرمانی بر شکل‌گیری همدلی و پاسخ عاطفی اجتماعی

یکی از جنبه‌های ظریف درمان گفتار، بازسازی رابطه میان زبان و احساس است. بسیاری از کودکانی که در حوزه گفتار مشکل دارند، در انتقال یا درک عواطف نیز دچار دشواری هستند. گفتاردرمانی از طریق فعالیت‌های ترکیبی صوتی–هیجانی، پلی میان بیان زبانی و تجربه عاطفی بنا می‌کند. هنگامی که کودک در حین گفتن یک کلمه به چهره درمانگر نگاه می‌کند و پاسخ مثبت می‌گیرد، سیستم پاداش مغز او فعال می‌شود. ترشح دوپامین و اکسی‌توسین در این لحظه، تجربه ارتباط را لذت‌بخش و ایمن می‌کند. تکرار این فرآیند در جلسات درمان، موجب تبدیل گفت‌وگو به منبع لذت و رضایت عاطفی می‌شود. در نتیجه، مغز کودک ارتباط را نه به‌عنوان وظیفه، بلکه به‌عنوان نیاز طبیعی برای دریافت احساس و ارتباط انسانی تلقی می‌کند. این احساس ایمنی و پاداش هیجانی، پایه‌گذار رشد همدلی است؛ یعنی درک و واکنش متناسب نسبت به احساسات دیگران. درمانگر با طراحی موقعیت‌هایی که کودک احساسات مختلف را بشناسد و درباره آن‌ها صحبت کند، توان تمایز هیجانی او را تقویت می‌کند. از دیدگاه عصب‌روان‌شناختی، همدلی حاصل هماهنگی میان قشر پیش‌پیشانی، آمیگدال و گیجگاه فوقانی است؛ نواحی‌ای که با تمرین گفتاردرمانی به مرور تقویت می‌شوند. به این ترتیب، زبان از ابزاری مکانیکی به ابزاری هیجانی و اجتماعی تبدیل می‌شود و کودک می‌آموزد هر پیام کلامی یا غیرکلامی را در بستر احساس و معنا قرار دهد. رشد همدلی نه‌تنها باعث ارتباط مؤثرتر با دیگران می‌شود بلکه رفتارهای چالش‌برانگیز را نیز کاهش می‌دهد، زیرا مغز یاد می‌گیرد به جای واکنش خودکار، به نشانه‌های اجتماعی پاسخ سنجیده بدهد.