بهبود هماهنگی چشم و دست (برای نوشتن، نقاشی، یا ورزش)
تمرینات تعادل و هماهنگی کلی بدن (مانند راه رفتن روی خط مستقیم، لی لی کردن
تقویت عضلات کوچک دست (fine motor skills) برای فعالیتهایی مانند بستن دکمه یا استفاده از قیچی
آموزش والدین برای اجرای راهکارها در خانه (مثلاً ایجاد روال منظم)
مشاوره با معلمان برای تطبیق محیط کلاس با نیاز کودک (در صورت نیاز)
ارائه برنامه تمرینات خانگی ساده و کاربردی
خدمات کاردرمانی برای کودکان بیش فعالی ADHD کاملاً فردمحور است و بر اساس نقاط قوت و ضعف کودک طراحی میشود. همکاری والدین و تداوم جلسات نقش تعیینکنندهای در موفقیت دارد.
اگر کودک شما بیش فعالی ADHD دارد، کاردرمانی میتواند به او کمک کند تا بر چالشهای روزمره غلبه کند و توانمندیهای خود را شکوفا سازد.
این اولین و حیاتیترین قدم است. یک ارزیابی چندوجهی انجام میشود تا نقشهای کامل از تواناییها و چالشهای کودک ترسیم شود.
مصاحبه تشخیصی: گفتوگویی عمیق با والدین برای گرفتن تاریخچه کامل، شامل تاریخچه بارداری و زایمان، نقاط عطف رشدی (چه زمانی نشست، چه زمانی راه افتاد)، سوابق پزشکی، عادات خواب و خوراک، و چالشهای رفتاری در خانه و مدرسه.
observation بالینی: درمانگر کودک را در حین انجام فعالیتهای آزاد و ساختاریافته مشاهده میکند تا به صورت عینی رفتارهایی مانند سطح فعالیت، توانایی تمرکز، تحمل در انجام کار، واکنش به محرکهای محیطی و نحوه تعاملش را ثبت کند.
ارزیابی استاندارد شده: استفاده از آزمونها و پرسشنامههای معتبر برای اندازهگیری عینی مهارتها:
Sensory Profile 2: بررسی نحوه پردازش اطلاعات حسی کودک ( آیا به صداها حساس است؟ آیا تحمل لمس شدن را دارد؟ آیا به حرکت مداوم نیاز دارد؟).
Bruininks-Oseretsky Test of Motor Proficiency (BOT-2): ارزیابی دقیق مهارتهای حرکتی درشت و ریز.
Beery-Buktenica Developmental Test of Visual-Motor Integration (Beery VMI): سنجش هماهنگی چشم و دست که پایهی نوشتن است.
پرسشنامهانرز (Conners 3): که توسط والدین، معلم و خود کودک (در سنین بالاتر) پر میشود تا علائم ADHD و مشکلات همراه را اندازه بگیرد.
ارزیابی عملکرد اجرایی: بررسی مهارتهای شناختی سطح بالا مانند حافظه کاری، انعطافپذیری شناختی، برنامهریزی و خودکنترلی از طریق بازیها و تکالیف خاص.
بسیاری از کودکان ADHD در پردازش اطلاعات حسی مشکل دارند. این درمان به آنها کمک میکند تا اطلاعات دریافتی از حواس خود را به طور موثرتری سازماندهی و تفسیر کنند.
فعالیتها:
برای کودکان کمتحرک (Under-responsive): استفاده از فعالیتهای تحریککننده قوی مانند تاب خوردن محکم، پرش روی ترامپولین، غلتیدن روی توپ بزرگ، یا کشیدن اجسام سنگین برای افزایش هوشیاری و تمرکز.
برای کودکان بیشتحرک (Over-responsive): ایجاد فضای آرام و ساختاریافته، استفاده از فشار عمقی (Deep Pressure) مانند پیچیدن در پتو، ماساژ، یا پوشیدن جلیقه وزنهدار برای آرام کردن سیستم عصبی.
برای کودکان جستجوگر حسی (Sensory Seeking): ارائه ورودی حسی کنترلای و بیخطر، مانند جعبه لمسی (حاوی برنج، لوبیا، شن)، اسباببازیهای جویدنی، یا فضای مانور ایمن برای حرکت.
مهارتهای حرکتی درشت (Gross Motor Skills):
هماهنگی دوطرفه: تمریناتی مانند خزیدن، پریدن متناوب روی پاها، یا رکاب زدن روی سهچرخه.
تعادل: راه رفتن روی خط مستقیم، ایستادن روی یک پا، استفاده از تختهادل.
قدرت و استقامت عضلانی: فعالیتهای مانند “کارهای سنگین” (هل دادن دیوار، حمل کتابهای سنگین)، صخرهنوردی روی دیوار مخصوص، یا ورزشهای ساختاری.
مهارتهای حرکتی ریز (Fine Motor Skills):
تقویت عضلات کوچک دست: استفاده از خمیر بازی، نرم کردن اسفنج، چنگ زدن به گیرههای clothespeg.
هماهنگی چشم و دست: نخ کردن مهره، بازی با میخ و چکش چوبی، کشیدن خطوط در مسیرهای مارپیچ.
مهارتهای دستکاری: باز و بسته کردن درب ظروف، استفاده از قیچی، بستن بند کفش و دکمه
افزایش دام توجه: شروع با تکالیف کوتاه و بسیار جذتبخش و به تدریج افزایش زمان مورد نیاز برای دریافت پاداش. استفاده از تایمر بصری تا کودک درک بهتری از زمان داشته باشد.
تقویت حافظه کاری: بازیهایی مانند “سایمون میگه” (Simon Says)، به خاطر سپردن توالی حرکات، یا کپی کردن یک الگوی block.
آموزش انعطافپذیری شناختی: ایجاد تغییرات کوچک در قوانین بازیهای آشنا، تمرین پیدا کردن راههای مختلف برای حل یک مسئله ساده.
مهارتهای برنامهریزی و سازماندهی: شکستن یک کار پیچیده (مثل درست کردن یک ساندویچ) به مراحل کوچکتر و آموزش ترتیب انجام آنها با استفاده از تصاویر.
بازیهای نقشآفرینی (Role-Playing): تمرین موقعیتهای اجتماعی مختلف مانند چگونه به یک جمع بپیوندیم، چگونه درخواست کنیم، یا چگونه به نوبت رعایت کنیم.
آموزش شناسایی و مدیریت هیجانات: کمک به کودک برای نامبردن احساسات خود (عصبانی، ناامید، خوشحال) و یافتن راههای مناسب برای ابراز آنها (به جای کتک زدن یا فریاد زدن).
درک دیدگاه دیگران (Theory of Mind): استفاده از داستانهای اجتماعی برای کمک به کودک در درک اینکه دیگران ممکن است افکار و احساسات متفاوتی داشته باشند.
گروهدرمانی: فراهم کردن فضای امن و ساختاریافته برای تمرین این مهارتها با همسالان تحت نظارت درمانگر.
مهارتهای خودمراقبتی: آموزش مستقل بودن در لباس پوشیدن، مسواک زدن، و toileting با استفاده از راهبردهای بصری (چارت تصویری).
پشتیبانی از مهارتهای تحصیلی:
اصلاح دستخط: آموزش grip صحیح مداد، تمرین الگوهای حرکتی پایه قبل از نوشتن حروف، استفاده از کاغذهای خطدار ویژه.
سازماندهی فضای کاری: آموزش تمیز کردن میز پس از اتمام کار، سازماندهی کیف مدرسه.
کمک به انجام تکالیف: تجزیه تکالیف به بخشهای کوچکتر و قابل مدیریت، پیشنهاد محل کاری بدون حواسپرتی.
آموزش درک دنیای حسی-حرکتی کودک: کمک به والدین برای فهمیدن اینکه چرا کودک آنها certain behaviors را نشان میدهد.
ارائه راهبردهای عملی: آموزش تکنیکهای مدیریت رفتار، ایجاد روالهای منظم در خانه، طراحی محیطی که برای کودک supportive باشد (مثلاً ایجاد یک ” corner آرام”).
همکاری با مدرسه: کمک به والدین برای برقراری ارتباط موثر با معلمان و advocating برای دریافت accommodations لازم در کلاس درس (مثلاً seated near the teacher, extra time on tests).
ثبت پیشرفت: مستندسازی منظم پاسخ کودک به مداخلات.
طراحی برنامه درمانی: بر اساس پیشرفت کودک و گزارشهای خانواده و مدرسه، اهداف و فعالیتها به طور دورهای بازبینی و بهروز میشوند تا همگام با نیازهای در حال تغییر کودک پیش بروند.
این خدمات به صورت تلفیقی و در قالب بازیمحور ارائه میشوند تا هم برای کودک جذاب باشد و هم به اهداف درمانی به طور همزمان دست یابد. موفقیت در گرو همکاری نزدیک بین درمانگر، کودک، خانواده و مدرسه است.